Kuifeend. Photo credit: Internet Archive Book Images via Visualhunt / No known copyright restrictions

Aythya Boie 1822

Aythya is een latinisering van Grieks aithuia. De voorkeurs-latinisering zou overigens aithyia of aethyia zijn (Brown 1956). Gesner 1555 heeft aethyia, Belon 1555 aethia, wat nog een genusnaam werd, voor drie alken in en rond de Beringzee (waar de oude Grieken natuurlijk nooit waren).

Aithuia komt bij diverse Griekse schrijvers voor, maar de soort wordt er niet duidelijker op. Uit de gegevens is wel een portret te distilleren: een duikende zeevogel, rotskustbroeder, onverzadigbaar, stil. Romeinse schrijvers vertaalden aithuia met Latijn mergus: duiker - zie dat genus - maar dat hielp niet, aangezien de Romeinen met mergus állerlei soorten bedoelden (André 1967). Na de Romeinse tijd vult men voor aithuia ook vele ín: misschien was het een meeuw, of een jager, een duiker, een stormvogel – of als concrete soort: de grote mantelmeeuw, de grote jager, de geoorde fuut, de aalscholver.

Beekes 2010 denkt dat aithuia een vóór-Grieks woord is. Andere taalkundigen verbonden de naam altijd met Grieks aitho: in brand steken, soms: in brand ráken. Bij de vogel was het dan de kleur, dat hij verbrand leek - de geroete dan, of brandvogel, vergelijk Grieks aithale: roet, aithon: roodbruin (voor dieren gebruikt: vos, rund, leeuw, enzovoort). Als vóór-Grieks, dan kreeg de naam door associatie met aitho waarschijnlijk zo’n betekenis.

Wanneer het toch ‘de geroete’ was, dan past bij het ‘portret’ de kuifaalscholver, ook qua voorkomen in Griekenland, en ook in het stille: buiten de broedplaatsen hóór je ze zelden. Huidige auteurs echter (op Arnott 2007 na, die idem ‘aalscholver’ oppert) denken meestal aan een pijlstormvogel, bijvoorbeeld puffinus yelkouan, hoewel de pijlstormvogels die in de Middellandse Zee broeden van onderen licht zijn, of wit.

Maar door Boie komt de naam heel ergens anders terecht, bij de eenden, even vreemd als bij genoemde alken. Bij de onzékerheid over de soort zal men ruimte hebben geproefd. Maar wat je bij Grieks aithuia ook allemaal bedenken kan: een aythya of aethia was het zeker niet. De duikeenden - zo noemt men de Aythya’s wel - zitten met een verkeerde genusnaam.