IJseend. Photo credit: BioDivLibrary via Visual hunt / CC BY

Clangula Leach 1819

Clangula betekent klinker of klinkertje, zie bucephala clangula voor de brilduiker, waarvoor het de naam was. Bij Jobling 1991 is het alsof de genusnaam voor hetzelfde gegeven is als bij de brilduiker: voor het ‘fluiten’ van de vleugels. Maar de ijseend heeft dit niet. Wel is het een druktemaker. Snow 1998: “Far more vocal than most other ducks” (p.261). Leach had dát kunnen bedoelen, beschrijft uitvoerig de trachea, de luchtpijp: “The most remarkable circumstance connected with this bird was the construction of its trachea” (p.xlix). Maar hij voegt toe dat nog niet duidelijk is wat de functie ervan is. Waarschijnlijk kénde hij hun geluiden ook niet: hij was geen veldornitholoog.

Het is merkwaardig. Leach introduceert clangula als genus voor de ijseend, maar bedoelt de brilduiker. “Genus Clangula, Gessner (Garrot)”, dat is zijn kopje (p.xliii). Garrot een Franse naam voor de brilduiker. En Gesner had clangula ervoor. En zo blééf het: Brisson 1760 bijvoorbeeld heeft voor de brilduiker garrot, en clangula als een soort genusnaam. Voor Leach zal dit het voorbeeld zijn geweest.

Maar Leach gééft het genus in een appendix bij het verslag van de reis van John Ross naar noordelijk Canada, waarvan Leach de zoölogische resultaten bij elkaar zet, zie ook de Literatuur. De brilduiker hadden ze niet gezien. Wel de ijseend, en Leach geeft deze - als enige soort in zijn genus, zoals het ook nu nog is - met de toenaam northern garrot. Naast: clangula glacialis. De ijseend als noordelijke brilduiker, zeg maar. Was er een brilduiker gezien, dan had hij die waarschijnlijk als éérste opgenomen, als ‘type’ van het genus, als clangula communis misschien. Kortom: Leach geeft een genus waarvan het eigenlijke type ontbreekt (behalve in zijn hoofd). En als genusnaam komt clangula daardoor, onbedoeld, bij de verkeerde terecht. Na Leach heeft men wel eens zitten dubben over het genus: die zo vertrouwde naam ineens voor de ijseend?? Men zag niet wat er fout was gegaan.