Kwartelkoning. Photo credit: d_bickerstaff on Visual hunt / CC BY-NC-SA

Rallus Linnaeus 1758

Oudfranse variaties van ‘ral’ waren raille, raalle, raale, daarnaast rasle en rascle. Uit de eerste onstonden Frans râle, Nederlands ral en Engels rail. De latinisering rallus staat bij Frederik II ±1246: “rallorum terrestrium, que dicuntur duces coturnicum”, ‘landrallen, die kwartelleiders worden genoemd’ (p.Xvii). Met dux coturnicum bedoelde men de kwartelkoning, een landral. De naam was geënt op Grieks ortugometra: kwartelmoeder, in Griekse sagen ‘een vogel die de kwartels leidt bij de trek’, volgens Arnott 2007 vrij zeker de kwartelkoning. Onder invloed van sagen en naam ontstond Nederlands kwartelkoning.

Naast ‘ralli terrestres’ kende men ‘ralli aquatici’, waterrallen, zie bij de waterral, rallus aquaticus. Maar de etymologie van ral wijst richting de kwartelkoning. Frans râle hoort bij râler: reutelen, Povençaals rascla bij rasclar: afschrapen, Spaans rascón bij rascar: krabben, schrapen (Corominas 1984-1991). Onder andere via Volkslatijn *rasicare gaat alles terug op Latijn radere: krabben - en ral is dan schraper, vogel die een schor, rauw, schrapend geluid maakt, Lockwood 1984: “the voices by which these secretive birds commonly betray their presence” (p.125). Hij bedoelt kwartelkoning en waterral, maar alleen de kwartelkoning maakt een raspend, schrapend geluid, zie bij crex crex. De Oudfranse namen zullen er voor de kwartelkoning zijn geweest. En rallus dan ook.

Wel wordt ‘ral’ al snel een algemene naam. Gesner 1555 wijdt er zelfs een stukje aan, vindt het onlogisch dat men allerlei soorten ral noemt - onder het kopje “De Rala Terrestri” p.481, alsof hij zeggen wil dat men alleen de kwartelkoning rallus zou mogen noemen. Maar de ontwikkeling zet zich door: Linnaeus 1758 heeft rallus al als genusnaam voor vijf soorten en in de 19e eeuw wordt de naam voor alle rallen en koeten gebruikt - vergelijk de familienaam Rallidae.

Door veranderingen in de naamgeving is rallus in Europa tegenwoordig alleen nog het genus van de waterral. En ook in sommige landsnamen zit ral alleen bij de waterral. Waardoor men de indruk kan krijgen dat het een naam voor de waterral wás.