Turkse tortel. Photo credit: carfull...home in Mongolia via Visualhunt.com / CC BY-NC-ND

Streptopelia Bonaparte 1855

Strepto-pelia betekent: duif met halsband, het is een samenstelling van Grieks peleia: duif (zie bij columba livia) en Grieks streptos: gedraaid, gevlochten, ook: halsband. Bonaparte schrijft dat hij een eigen genus maakt “pour les Tourterelles à collier”, de tortels met halsband, “et nous le nommons Streptopelia”, wat dan de vertáling van de Franse naam lijkt te zijn (p.17). Hij heeft negen soorten in het genus: vier Afrikaanse en vijf Aziatische. De zomertortel, streptopelia turtur, heeft hij níet in het genus: deze is er bij een latere herindeling van de duiven ingekomen.

In deel II van zijn ‘Conspectus’ (1857) behandelt Bonaparte de duiven uitvoeriger. Bij een deel van de negen heeft hij het over ‘een halve zwarte halsband’, bij de rest staan vergelijkbare omschrijvingen. Bij de zomertortel weet hij óók waar het over gaat: ‘een zwarte zijhalsvlek met witte lijntjes’, een ander type band dus. Bij duiven is er al snel iets ‘aan de hals’, zodat de zin van een genus ‘ring-duif’ zou kunnen worden betwijfeld - een Nederlandse naam voor de houtduif, columba palumbus, was ringduif - maar gezien zijn beschrijvingen doelde Bonaparte op een halve zwarte halsband zoals bij de turkse tortel, en met streptopelia wilde hij deze groep onderscheiden van andere duiven, al hadden ook díe iets ‘aan de hals’. Alleen: de inmiddels ook opgenomen zomertortel past minder goed, als men de oorspronkelijke bedoeling wil honoreren.

Mogelijk was het ‘type’ voor streptopelia de lachduif, streptopelia risoria, een vogel die erg op de turkse tortel lijkt, zie ook bij streptopelia decaocto. Bonaparte had risoria als de eerste van zijn vijf Aziatische.

Frans tourterelle à collier staat waarschijnlijk voor het eerst in Brisson 1760, voor een duif uit Senegal met “un collier noir” (I-125), mogelijk streptopelia vinacea. Buffon 1770-1783 heeft er ook nog een die hij zonder Senegal erbij tourterelle à collier noemt: de turkse tortel of een van de ‘variaties’ daarop. Bonaparte maakt de naam nog algemener.