Photo credit: Fabián_ via Visual hunt / CC BY-NC-ND

Hydrobates pelagicus (Linnaeus 1758: Procellaria pelagica). Eng. storm petrel. Ned. stormvogeltje.

‘Van de zee’ (pelagicus) is een treffende aanduiding voor stormvogels en stormvogeltjes, het grootste deel van het jaar op zeeën en oceanen te vinden, aan land alleen om te broeden. Procellaria pelagica: zeestormvogel, zoals bij de Romeinen het algemene volucres pelagiae: zeevogels. Latijn pelagus is Grieks pelagos: de zee.

In 1758 kent Linnaeus drie van deze stormvogels/stormvogeltjes en de Europese noemt hij pelagica. Algemeen: “Procellariae aves pelagicae sunt”, ‘de Procellaria’s zijn vogels van de zee’ (p.131). Procellaria gaf hij in 1746, voor het stormvogeltje. Waarschijnlijk was dit voor hem het prototype van deze soorten, en dat dan weer was waarschijnlijk de reden om juist deze soort in 1758 pelagica te noemen.

Vrij vertaald is procellaria: vogel van de stormwinden, Latijn procella: stormwind. Kortom: stormvogel. Linnaeus 1746: “instante procella proram puppemque navium petens”, ‘bij naderende storm naar voor- en achtersteven van schepen trekkend’ (p.93). De oudste naam lijkt stormfinck van Clusius 1605, idem voor het stormvogeltje - ‘vink’ vanwege “passere paulo major”, ‘ietsje groter dan de mus’ (p.368). Het maakte indruk: dat deze kleinste van de groep juist boven de onmetelijke watermassa’s in zijn element leek te zijn, zie ook bij hydrobates – en anderzijds dat hij stormen trotseerde, of bij storm ineens opdook bij een schip - wat zeelui bijgelovig maakte.

Bij Albin 1738 staat de waarschijnlijk oudste kleurtekening van het stormvogeltje, met Engels petrel erbij, maar de oudste beschrijving lijkt te zitten bij de Grieken, zie bij het genus cepphus. Daarna is er Plinius: bij de zwaluwen heeft hij het over een die men op zee ziet: ‘hoe ver een schip ook van de kust is, deze zwaluwen vliegen er omheen’ - het stormvogeltje wordt vaak vergeleken met de huiszwaluw - in 1746 had Linnaeus hem zelfs nog bij de zwaluwen stáán. Mogelijk was ook Hesychius’ haliapous het stormvogeltje, letterlijk namelijk: zeezwaluw, wellicht gebaséérd op het verhaal bij Plinius. André 1967 oppert de rotszwaluw, maar alles past beter bij het stormvogeltje.

-

Enkele andere namen voor het stormvogeltje (de codes zie op Home):

(U) Engels little peter, voor het kleine - voor peter zie Petrus, bij het genus.

(U) N storm-zwaluw, bij Houttuyn 1763, zie hierboven de vergelijking met de huiszwaluw.

(U) Frans diable, duivel, voor het donkere, maar ongetwijfeld ook voor wat hieronder bij witch staat.

(G) Spaans baglarin, ballerina, voor dansend over de golven gaan.

(G) E witch, heks, N malefijtje, letterlijk: boosdoener, beide: ‘boze geest’ - op de schepen schrok men als ze ineens opdoken, dacht dat ze storm aankondigden, deze misschien wel ‘veroorzaakten’ (‘slecht doen’, Frans mal faire, Latijn malefacere: kwaad doen). Bij het ‘lopen over water’, zie bij het genus, dacht men mogelijk dat het om hekserij ging. En gezien het donkere en het plotselinge opduiken dachten sommigen misschien dat het zielen van gestorvenen waren, mensen die niet goed waren geweest.