Photo credit: JulioM. via Visualhunt / CC BY-NC-ND

Melanitta nigra (Linnaeus 1758: Anas nigra). Eng. common scoter. Ned. zwarte zee-eend.

Nigra is Latijn niger: zwart, de vrouwelijke vorm is nigra. De mannetjes van de twee zee-eenden zijn vrijwel geheel (bruin)zwart. Daardoor heet op IJsland de zwárte zee-eend hrafnsönd: raafeend (Oudnoords hrafn: raaf), de gróte zee-eend korpönd, idem raafeend (Oudnoords korpr: raaf). Ze zijn even zwart. Wel heeft mannetje grote zee-eend op enkele plaatsen wit, zodat je kunt dénken dat hij minder zwart is.

Linnaeus vindt anas nigra bij Willughby 1676. Voor beide zee-eenden heeft Willughby anas niger - wat nigra had moeten zijn, anas is vrouwelijk. De zwarte zee-eend heeft hij als: “Anas niger [...] The black Diver” (p.280). Hij kent hem uit Engeland. Bij de tekening, een adult mannetje, heeft hij anas niger minor, the scoter, wat later common scoter wordt. De grote zee-eend heeft hij als: “Anas niger Aldrov.” (p.278). Hij weet dat deze in Noorwegen zit, ‘bij ons alleen bij zware storm’. Bij de tekening, een adult mannetje, heeft hij anas niger major, the great black duck. Voor de ‘overwegingen’ bij Linnaeus voor de keuze van een naam, zie bij de grote.

Aldrovandi 1603, die de zwarte niet kent, introducéért anas nigra. Voor de grote. Hij beschrijft een mannetje. De tekening is goed, de beschrijving ook. Informatie kreeg hij uit Keulen, van de arts Gulielmus Mascherelus. Bij Duisburg (“prope urbem Dussberg”, p.234) hadden vogelvangers er een bemachtigd, ‘in de kleine rivier de Rhoca’. Op de trek en in de winter ziet men de grote soms bij een rivier (vaker langs kusten).

-

Enkele andere namen voor de zwarte zee-eend (de codes zie op Home):

(U) Noors kulnebsvorta, letterlijk: knobbelbekzwartje.

(U) Fins mustalintu, letterlijk: zwartvogel, zoals de Engelsen voor de merel blackbird hebben.

(U) N zee-duivel, Nozeman 1809: ‘duivel voor de zwarte kleur’, ‘naam bij zeelui’. Inuit tuunġaaġrupiaq, tuunġaq: duivel, ook: geest die de sjamaan helpt (naam voor melanitta americana, afgescheiden van nigra). Misschien ook dit een naam voor het zwarte, maar er kan een extra betekenis zitten.

(G) Sami njuorgu: fluiter, Inuit uviñauyuk: fluiter. Voor de fluitende roep van de mannetjes.

(G) Deens himmelhund: hemelhond, de zwarte zee-eend sort himmelhund (sort: zwart), de grote zee-eend stor himmelhund (stor: groot). Vergelijk bij branta leucopsis de gabriel’s hounds, horend bij oude verhalen over de ‘wilde jacht’, een spookgroep die in het donker door de lucht trok, waarmee onheil was geassocieerd, en huilen van honden. In de geluiden van trekkende ganzen hóórde je die honden. Bij de zwarte zee-eend: de roep van de mannetjes is wat gansachtig, op de trek is er een ‘koor-effect’, en de roep is te horen tijdens de balts, maar volgens Svensson 2010: “vaker tijdens [de] nachtelijke voorjaarstrek over land in N-Europa”. Waar de Denen wonen.