Photo Credit: richardblackburn1974 Flickr via Compfight cc

Oxyura leucocephala (Scopoli 1769: Anas leucocephala). Eng. white-headed duck. Ned. witkopeend.

Mannetje witkopeend heeft in het prachtkleed een bijna geheel witte kop, is daardoor een opvallende verschijning, hoewel ook door een bijzondere snavel en een vaak opgerichte staart. Leucocephala is ‘met witte kop’. Grieks leukos: wit, kephale: kop, hoofd.

De vogel komt in nog maar enkele gebieden voor. Lang geleden was het meer, en vóór Scopoli was hij ‘dus’ al beschreven. Buffon 1770-1783 geeft van ‘le docteur Shaw’ een vogel die de witkopeend moet zijn: een witte kop, het lichaam vuurrood, de snavel breed, zwaar, blauw. Ook past waar Shaw de vogel zág: in Barbarije, ‘het land van de Berbers’, het noorden van huidig Algerije en Marokko (daar nu ook grotendeels weg). Over een reis door die regio schrijft Shaw in 1743 een boek. De vogel komt er in voor, maar Shaw lijkt hem geen naam te hebben gegeven. Buffon heeft wél een naam, een omschrijving meer: “Le canard de Barbarie à tête blanche”, Buffon 1796-1799, IX-144. Barbarijse witkopeend. De witte kop maakte blijkbaar de meeste indruk.

-

Enkele andere namen voor de witkopeend (de codes zie op Home):

(U) Zweeds kopparand, kopereend, voor het bruine lijf.

(?) In het zuiden van Spanje, waar ze broeden: esculá, balbasía, bamboleta. Misschien hoort de laatste bij bambolear: heen en weer gaan - dan voor de staart, die dat opvallend doet. Van balbasía is geen etymologie in Spaanse bronnen, het woord waarschijnlijk wel gelijk aan malvasía in malvasía cabeciblanca, de Spaanse naam voor de soort (cabeza: kop, blanco: wit). In esculá waarschijnlijk Spaans culo: kont, wellicht betekent de héle naam dat wel - een Spaanse uitleg is dat de vogel eieren legt die te groot zijn voor zijn omvang, en ze zíjn ‘breed’, maar wat zéker opviel was de opgerichte staart, en dus de kont, en soms benoemt men naar een déél (pars pro toto: het deel staat voor het geheel). In andere Spaanse regio’s zijn er óók nog namen. Het aantal zégt waarschijnlijk dat de witkopeend altijd een bekende soort was.