Photo credit: Emyan via Visualhunt / CC BY-NC-ND

Luscinia svecica (Linnaeus 1758: Motacilla svecica). Eng. bluethroat. Ned. blauwborst.

Buffon 1770-1783: svecica is een verkeerde naam, want de vogel zit niet alleen in Zweden (Svecia). Linnaeus wist dit echter: hij verwijst naar schrijvers die hem eerder hadden, Frisch, Edwards, en Gesner 1555, die wegflecklin had, ‘keelvlek op de weg’ (op de grond, fouragerend). Het punt is dat svecica naar kleur verwijst, niet naar een regio. De naam is een vervolg op een naam van Olof Rudbeck, leermeester van Linnaeus, én een gevolg van politiek, een zeldzaamheid bij de vogelnamen.

Rudbeck ontdekt de vogel in 1695 bij het Torneträsk in Noord-Zweden, tijdens zijn grote reis door Lapland. ‘Ik geloof dat hij nog niet beschreven is’. Hij maakt er twee kleurtekeningen van en behandelt de vogel op zijn colleges, waar Linnaeus aantekeningen maakt. In zijn reis-aantekeningen schreef Rudbeck dat hij hem geen mooiere naam kon geven dan avis carolina, Karelsvogel: ten eerste als eerbetoon aan de Zweedse koning Karel XI (1655-1697), die de reis had gestimuleerd, ten tweede omdat de vogel de kleuren van de koning droeg: geel en blauw, de kleuren van de Zweedse vlag. In Zweden komt de roodgesterde blauwborst voor: rood en blauw.

Voor geel zou de uitleg zijn (persoonlijke mededeling van Tommy Tyrberg, ook opgenomen in Jobling 2010) dat “at that time the yellow in the flag was rather more orange than today”. Andere Zweedse bronnen geven dit niet. Conclusie van historisch onderzoek, op een Zweedse site: “Färgkombinationen gul-blå har funnits med hela tiden, från 1220-tal”, de combinatie geel en blauw zie je de hele periode vanaf 1220. Enkele andere sites geven hetzelfde.

De koningsgezinde Rudbeck bekeek de vogel waarschijnlijk met een iets te royale bril. Hij wíst dat het om roodbruin ging, tekende het. Dat royale blijkt indirect ook uit het volgende. In 1751 beschrijft Linnaeus de ‘paarse hengel’, een plant die geel en blauw heeft, blauwpaars - en als een van de Zweedse namen ‘dus’ svenska flagg: zweedse vlag. Linnaeus: ‘deze plant draagt een livrei zoals ook de vogel die door Rudbeck, overeenkomstig dezelfde metafoor, avis carolina is genoemd’. Men moet het dus vergelijkenderwijs zien, hoewel de plant écht de Zweedse vlag was, de vogel alleen bij royale bril.

Linnaeus neemt avis carolina over, maar in 1758 verandert hij de naam in svecica. Tyrberg: toen tegen 1758 de macht van de Zweedse koning was ingeperkt - na kritiek van het parlement het koningschap ceremonieel geworden was - “Linnaeus probably felt a reference to Charles XI would not be politically correct, so he changed the name to svecica, thereby retaining the reference to the Swedish colours but not to the king”. Een politiek compromis.