Photo Credit: Edwyn Anderton Flickr via Compfight cc

Saxicola rubicola (Linnaeus 1766: Motacilla rubicola). Eng. stonechat. Ned. roodborsttapuit.

Rubicola lijkt sterk op rubetra, ooit aan de roodborsttapuit gegeven, later min of meer abusievelijk aan het paapje, en daar zit ook de verklaring. Latijn rubus: braamstruik, -cola: bewoner. ‘Bewoner van braamstruiken’.

Het begint bij Charleton 1668. Bij de roodborsttapuit heeft hij rubetra, zoals toen de traditie was, zie bij het paapje, saxicola rubetra - maar hij heeft het zó: “Rubetra, Rubicola (quia rubos incolat)”, ‘omdat hij braamstruiken bewoont’ (p.91). Rubicola lijkt bedoeld als uítleg van rubetra, niet als een naam. Misschien ook corrigeerde hij er Aldrovandi 1600 mee, die rubetra van Belon 1555 - de roodborsttapuit, vandaar die traditie, Belon was de eerste die hem had - opvatte als rubecula, de roodachtige, zie bij erithacus rubecula. Charleton zei dan eigenlijk: ‘hij is niet rood, hij zit in de braamstruiken’.

Willughby 1676 neemt rubicola niet over. Ray 1694 wel, maar hij splitst de namen, zet rubetra zoals iedereen altijd deed bij de roodborsttapuit, rubicola bij het paapje. Misschien dacht hij dat de whin-chat, zie whinchat bij het paapje, niet alleen bij de brem (de whin) maar dan ook wel bij de braam zou zitten. Ook kan: voor het paapje had hij alleen oenanthe secunda, tweede oenanthe, en dan wil je iets beters.

Linnaeus 1758 geeft rubetra onterecht aan het paapje. Maar als hij in 1766 ook de roodborsttapuit kent, zet hij rubicola terug. Hij heeft nu het omgekeerde van Ray.

Saxicola rubetra en saxicola rubicola zijn ongelukkige namen, gezien wat bij saxicola en bij de twee soortnamen staat. Tijd voor muscipeta pratorum voor het paapje: vliegenvanger van de weiden, vergelijk pratincola bij het genus. En muscipeta torquata voor de roodborsttapuit: vliegenvanger met de halsband. Tot voor kort héétte hij ook torquata, teruggaand op muscicapa torquata van Brisson 1760. Schwenckfeld 1603 gebruikte muscipeta al, voor bonte en grauwe vliegenvanger. Maar Aldrovandi had hem ook al. Voor de roodborsttapuit.